Zeynep
Yeni Üye
Bir süredir dikkatimi çeken bir konu var: Bazı ebeveynler 9 aylık bebeklerinin alkış yaptığını anlatırken, bazıları ise aynı dönemde henüz böyle bir davranış görmediklerini söylüyor. Özellikle ilk çocukta, gelişim basamaklarını takip ederken her yeni hareket büyük heyecan yaratıyor. Peki 9 aylık bir bebeğin alkış yapması gerçekten beklenen bir durum mu, yoksa erken ya da geç sayılabilecek bir gelişim göstergesi mi? Bu konuda hem bilimsel verileri hem de ebeveyn deneyimlerini bir araya getirerek daha yakından bakalım.
9 Aylık Bebek Alkış Yapar mı? Kısa Cevap
Evet, birçok bebek 9 aylık dönemde alkış yapmaya başlayabilir. Ancak bu, her bebeğin mutlaka yapması gereken bir davranış değildir.
ABD merkezli Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) gelişim kilometre taşları rehberinde, yaklaşık 9 aylık dönemde bazı bebeklerin "el sallama, alkış yapma gibi jestleri taklit etmeye başlayabileceği" belirtilmektedir. Bununla birlikte gelişim uzmanları, jestlerin ortaya çıkışında birkaç aylık bireysel farklılıkların normal kabul edildiğini vurgulamaktadır.
Yani bir bebeğin 8 aylıkken alkış yapması da normaldir, 10-11 aylıkken başlaması da normal sınırlar içinde değerlendirilebilir.
Alkış Yapmak Aslında Neden Önemli Bir Gelişim İşaretidir?
Bir bebeğin alkış yapması ilk bakışta basit bir hareket gibi görünür. Ancak gelişim psikolojisi açısından değerlendirildiğinde bunun arkasında birden fazla beceri bulunur:
• İki elin koordineli çalışması
• Görsel taklit becerisi
• Sosyal etkileşim kurma isteği
• Sebep-sonuç ilişkisini fark etme
• İnce ve kaba motor becerilerin gelişimi
Çocuk gelişimi uzmanları alkış, el sallama ve bay bay gibi hareketleri "sosyal jestler" kategorisinde değerlendirir. Bu jestler dil gelişiminden önce ortaya çıkar ve iletişimin ilk yapı taşları arasında kabul edilir.
Aslında alkış yapan bir bebek yalnızca ellerini çırpmıyordur. Aynı zamanda karşısındaki kişinin davranışını gözlemleyip onu tekrar etmeye çalışıyordur. Bu da sosyal öğrenmenin önemli bir göstergesidir.
Araştırmalar Ne Söylüyor?
Gelişim araştırmalarında jest kullanımı ile dil gelişimi arasında güçlü ilişkiler bulunmuştur.
Chicago Üniversitesi'nden Susan Goldin-Meadow ve ekibinin yürüttüğü çalışmalar, erken dönemde jest kullanan bebeklerin ilerleyen aylarda daha zengin kelime dağarcığı geliştirme eğiliminde olduğunu göstermiştir.
Burada önemli bir nokta var:
Alkış yapmak tek başına zekâ göstergesi değildir.
Ancak jestlerin ortaya çıkması, bebeğin çevresiyle etkileşim kurmaya başladığını ve sosyal öğrenme süreçlerinin aktif olduğunu gösterebilir.
Bu nedenle uzmanlar alkışı bir "başarı testi" olarak değil, gelişimin doğal parçalarından biri olarak değerlendirmektedir.
Gerçek Hayattan Örnekler Ne Gösteriyor?
Ebeveyn forumlarında ve çocuk gelişimi topluluklarında paylaşılan deneyimler oldukça ilginç bir tablo ortaya koyuyor.
Bazı aileler:
"8 aylıkken müzik açınca alkış yapıyordu."
şeklinde deneyim paylaşırken,
bazıları ise:
"10 aylık oldu, alkış yerine sürekli el sallıyor."
ifadelerini kullanıyor.
Bu örnekler gelişimin doğrusal ilerlemediğini gösteriyor.
Bir bebek önce alkış öğrenebilir.
Bir başka bebek önce işaret etmeyi öğrenebilir.
Bir diğeri önce emekleme veya ayağa kalkma becerisine yoğunlaşabilir.
Çocuk nörogelişimi alanında çalışan uzmanlar da beynin aynı anda birçok beceriyi geliştirmeye çalıştığını, bu nedenle çocukların farklı alanlarda farklı hızlarda ilerleyebileceğini belirtmektedir.
Bazı Bebekler Neden Daha Erken Alkış Yapıyor?
Burada çevresel etkileşim önemli rol oynar.
Araştırmalar, sık yüz yüze iletişim kurulan bebeklerin jest repertuvarının daha hızlı gelişebildiğini göstermektedir.
Örneğin:
• Şarkılar eşliğinde oyun oynanması
• Alkışlı tekerlemeler söylenmesi
• Aile bireylerinin sık sık alkış göstermesi
• Kreş veya kalabalık aile ortamları
jest öğrenimini destekleyebilir.
Bu durum genetikten çok öğrenme fırsatlarıyla ilişkilidir.
Ancak bu noktada ebeveynlerin kendilerini kıyaslamaması gerekir. Her bebeğin mizacı farklıdır. Bazıları gözlemleyerek uzun süre bekler, bazıları ise gördüğü hareketleri hemen taklit etmeye çalışır.
Erkek ve Kadın Ebeveynlerin Bakış Açılarında Dikkat Çeken Farklar
Forumlarda dikkat çeken ilginç bir gözlem bulunuyor.
Birçok baba, alkış yapmayı daha çok gelişim göstergesi olarak değerlendiriyor:
"Motor becerileri gelişiyor mu?"
"Taklit yeteneği normal mi?"
"Yaşıtlarına göre nerede?"
gibi sorular öne çıkabiliyor.
Birçok anne ise aynı davranışın sosyal tarafına daha fazla dikkat çekebiliyor:
"Mutlu olunca alkışlıyor."
"Bizi görünce heyecanını gösteriyor."
"Etkileşim kurmaya başladı."
gibi yorumlar daha sık görülebiliyor.
Elbette bu kesin bir ayrım değil. Ancak ebeveynlerin aynı davranışa farklı açılardan yaklaşması oldukça doğal.
Aslında her iki bakış açısı da değerlidir.
Çünkü alkış hem motor gelişimin hem de sosyal-duygusal gelişimin kesişim noktasında bulunan bir davranıştır.
Alkış Yapmıyorsa Endişelenmek Gerekir mi?
Çoğu durumda hayır.
9 aylık bir bebeğin alkış yapmaması tek başına bir sorun işareti değildir.
Uzmanlar değerlendirme yaparken yalnızca tek bir davranışa bakmazlar.
Şu beceriler daha önemlidir:
• Göz teması kurması
• Seslere tepki vermesi
• İsmini duyunca dönmesi
• Gülümsemesi
• İnsanlarla etkileşim istemesi
• Nesnelere ilgi göstermesi
Eğer bu alanlarda gelişim devam ediyorsa, yalnızca alkış yapmıyor olması genellikle kaygı nedeni olarak görülmez.
Ancak jestlerin tamamında belirgin gecikme varsa veya ebeveynlerin içini rahat etmeyen başka belirtiler bulunuyorsa çocuk doktoruna danışmak faydalı olabilir.
Nörobilim Açısından Alkışın İlginç Tarafı
Alkış yaparken bebeğin beyninde birçok bölge aynı anda çalışır.
Motor korteks ellerin hareketini planlar.
Görsel sistem karşıdaki kişinin hareketini analiz eder.
Ayna nöron sistemi ise görülen davranışın taklit edilmesine yardımcı olur.
Bu nedenle alkış aslında basit bir refleks değil, oldukça karmaşık bir öğrenme davranışıdır.
Bebek ilk kez alkış yaptığında gördüğümüz şey iki elin çarpışmasıdır. Fakat perde arkasında dikkat, hafıza, motor planlama ve sosyal öğrenme birlikte çalışmaktadır.
Sonuç Olarak
9 aylık bir bebeğin alkış yapması yaygın ve beklenen gelişim örneklerinden biridir. Ancak her bebeğin aynı takvimle ilerlemediği unutulmamalıdır. Alkış, sosyal iletişim, motor koordinasyon ve taklit becerilerinin birleştiği değerli bir gelişim göstergesidir; fakat tek başına gelişimin ölçüsü değildir.
Forumdaki anne ve babalara şu soruları yöneltmek isterim:
• Bebeğiniz ilk kez kaç aylıkken alkış yaptı?
• Alkıştan önce el sallama veya işaret etme gibi jestler var mıydı?
• Müzik duyduğunda mı alkışlamaya başladı, yoksa sizi taklit ederek mi öğrendi?
• Birden bire mi ortaya çıktı, yoksa uzun süre denedikten sonra mı başardı?
Farklı deneyimlerin paylaşılması, gelişim tablolarının ötesinde gerçek yaşamın ne kadar çeşitli olduğunu göstermesi açısından oldukça değerli olabilir.
9 Aylık Bebek Alkış Yapar mı? Kısa Cevap
Evet, birçok bebek 9 aylık dönemde alkış yapmaya başlayabilir. Ancak bu, her bebeğin mutlaka yapması gereken bir davranış değildir.
ABD merkezli Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) gelişim kilometre taşları rehberinde, yaklaşık 9 aylık dönemde bazı bebeklerin "el sallama, alkış yapma gibi jestleri taklit etmeye başlayabileceği" belirtilmektedir. Bununla birlikte gelişim uzmanları, jestlerin ortaya çıkışında birkaç aylık bireysel farklılıkların normal kabul edildiğini vurgulamaktadır.
Yani bir bebeğin 8 aylıkken alkış yapması da normaldir, 10-11 aylıkken başlaması da normal sınırlar içinde değerlendirilebilir.
Alkış Yapmak Aslında Neden Önemli Bir Gelişim İşaretidir?
Bir bebeğin alkış yapması ilk bakışta basit bir hareket gibi görünür. Ancak gelişim psikolojisi açısından değerlendirildiğinde bunun arkasında birden fazla beceri bulunur:
• İki elin koordineli çalışması
• Görsel taklit becerisi
• Sosyal etkileşim kurma isteği
• Sebep-sonuç ilişkisini fark etme
• İnce ve kaba motor becerilerin gelişimi
Çocuk gelişimi uzmanları alkış, el sallama ve bay bay gibi hareketleri "sosyal jestler" kategorisinde değerlendirir. Bu jestler dil gelişiminden önce ortaya çıkar ve iletişimin ilk yapı taşları arasında kabul edilir.
Aslında alkış yapan bir bebek yalnızca ellerini çırpmıyordur. Aynı zamanda karşısındaki kişinin davranışını gözlemleyip onu tekrar etmeye çalışıyordur. Bu da sosyal öğrenmenin önemli bir göstergesidir.
Araştırmalar Ne Söylüyor?
Gelişim araştırmalarında jest kullanımı ile dil gelişimi arasında güçlü ilişkiler bulunmuştur.
Chicago Üniversitesi'nden Susan Goldin-Meadow ve ekibinin yürüttüğü çalışmalar, erken dönemde jest kullanan bebeklerin ilerleyen aylarda daha zengin kelime dağarcığı geliştirme eğiliminde olduğunu göstermiştir.
Burada önemli bir nokta var:
Alkış yapmak tek başına zekâ göstergesi değildir.
Ancak jestlerin ortaya çıkması, bebeğin çevresiyle etkileşim kurmaya başladığını ve sosyal öğrenme süreçlerinin aktif olduğunu gösterebilir.
Bu nedenle uzmanlar alkışı bir "başarı testi" olarak değil, gelişimin doğal parçalarından biri olarak değerlendirmektedir.
Gerçek Hayattan Örnekler Ne Gösteriyor?
Ebeveyn forumlarında ve çocuk gelişimi topluluklarında paylaşılan deneyimler oldukça ilginç bir tablo ortaya koyuyor.
Bazı aileler:
"8 aylıkken müzik açınca alkış yapıyordu."
şeklinde deneyim paylaşırken,
bazıları ise:
"10 aylık oldu, alkış yerine sürekli el sallıyor."
ifadelerini kullanıyor.
Bu örnekler gelişimin doğrusal ilerlemediğini gösteriyor.
Bir bebek önce alkış öğrenebilir.
Bir başka bebek önce işaret etmeyi öğrenebilir.
Bir diğeri önce emekleme veya ayağa kalkma becerisine yoğunlaşabilir.
Çocuk nörogelişimi alanında çalışan uzmanlar da beynin aynı anda birçok beceriyi geliştirmeye çalıştığını, bu nedenle çocukların farklı alanlarda farklı hızlarda ilerleyebileceğini belirtmektedir.
Bazı Bebekler Neden Daha Erken Alkış Yapıyor?
Burada çevresel etkileşim önemli rol oynar.
Araştırmalar, sık yüz yüze iletişim kurulan bebeklerin jest repertuvarının daha hızlı gelişebildiğini göstermektedir.
Örneğin:
• Şarkılar eşliğinde oyun oynanması
• Alkışlı tekerlemeler söylenmesi
• Aile bireylerinin sık sık alkış göstermesi
• Kreş veya kalabalık aile ortamları
jest öğrenimini destekleyebilir.
Bu durum genetikten çok öğrenme fırsatlarıyla ilişkilidir.
Ancak bu noktada ebeveynlerin kendilerini kıyaslamaması gerekir. Her bebeğin mizacı farklıdır. Bazıları gözlemleyerek uzun süre bekler, bazıları ise gördüğü hareketleri hemen taklit etmeye çalışır.
Erkek ve Kadın Ebeveynlerin Bakış Açılarında Dikkat Çeken Farklar
Forumlarda dikkat çeken ilginç bir gözlem bulunuyor.
Birçok baba, alkış yapmayı daha çok gelişim göstergesi olarak değerlendiriyor:
"Motor becerileri gelişiyor mu?"
"Taklit yeteneği normal mi?"
"Yaşıtlarına göre nerede?"
gibi sorular öne çıkabiliyor.
Birçok anne ise aynı davranışın sosyal tarafına daha fazla dikkat çekebiliyor:
"Mutlu olunca alkışlıyor."
"Bizi görünce heyecanını gösteriyor."
"Etkileşim kurmaya başladı."
gibi yorumlar daha sık görülebiliyor.
Elbette bu kesin bir ayrım değil. Ancak ebeveynlerin aynı davranışa farklı açılardan yaklaşması oldukça doğal.
Aslında her iki bakış açısı da değerlidir.
Çünkü alkış hem motor gelişimin hem de sosyal-duygusal gelişimin kesişim noktasında bulunan bir davranıştır.
Alkış Yapmıyorsa Endişelenmek Gerekir mi?
Çoğu durumda hayır.
9 aylık bir bebeğin alkış yapmaması tek başına bir sorun işareti değildir.
Uzmanlar değerlendirme yaparken yalnızca tek bir davranışa bakmazlar.
Şu beceriler daha önemlidir:
• Göz teması kurması
• Seslere tepki vermesi
• İsmini duyunca dönmesi
• Gülümsemesi
• İnsanlarla etkileşim istemesi
• Nesnelere ilgi göstermesi
Eğer bu alanlarda gelişim devam ediyorsa, yalnızca alkış yapmıyor olması genellikle kaygı nedeni olarak görülmez.
Ancak jestlerin tamamında belirgin gecikme varsa veya ebeveynlerin içini rahat etmeyen başka belirtiler bulunuyorsa çocuk doktoruna danışmak faydalı olabilir.
Nörobilim Açısından Alkışın İlginç Tarafı
Alkış yaparken bebeğin beyninde birçok bölge aynı anda çalışır.
Motor korteks ellerin hareketini planlar.
Görsel sistem karşıdaki kişinin hareketini analiz eder.
Ayna nöron sistemi ise görülen davranışın taklit edilmesine yardımcı olur.
Bu nedenle alkış aslında basit bir refleks değil, oldukça karmaşık bir öğrenme davranışıdır.
Bebek ilk kez alkış yaptığında gördüğümüz şey iki elin çarpışmasıdır. Fakat perde arkasında dikkat, hafıza, motor planlama ve sosyal öğrenme birlikte çalışmaktadır.
Sonuç Olarak
9 aylık bir bebeğin alkış yapması yaygın ve beklenen gelişim örneklerinden biridir. Ancak her bebeğin aynı takvimle ilerlemediği unutulmamalıdır. Alkış, sosyal iletişim, motor koordinasyon ve taklit becerilerinin birleştiği değerli bir gelişim göstergesidir; fakat tek başına gelişimin ölçüsü değildir.
Forumdaki anne ve babalara şu soruları yöneltmek isterim:
• Bebeğiniz ilk kez kaç aylıkken alkış yaptı?
• Alkıştan önce el sallama veya işaret etme gibi jestler var mıydı?
• Müzik duyduğunda mı alkışlamaya başladı, yoksa sizi taklit ederek mi öğrendi?
• Birden bire mi ortaya çıktı, yoksa uzun süre denedikten sonra mı başardı?
Farklı deneyimlerin paylaşılması, gelişim tablolarının ötesinde gerçek yaşamın ne kadar çeşitli olduğunu göstermesi açısından oldukça değerli olabilir.