Zeynep
Yeni Üye
Sağ Gözün Seğirmesi Ne Anlama Gelir? Batıl İnançlar, Toplumsal Cinsiyet, Irk ve Sınıf Üzerine Bir Forum Tartışması Bazen tam da yoğun bir günün ortasında, bilgisayar ekranına bakarken ya da biriyle konuşurken sağ göz kapağımız aniden seğirmeye başlar. İlk anda önemsemeyiz. Birkaç dakika sonra yeniden tekrarlanınca ister istemez düşünürüz: Acaba yorgunluktan mı, stresten mi, yoksa büyüklerimizin söylediği gibi yaklaşan bir haberin işareti mi? Çevremizdeki birine sorduğumuzda da birbirinden farklı cevaplar alabiliriz. Kimi iyi bir haber geleceğini söyler, kimi kötü bir olay yaşanabileceğini düşünür, kimi de doğrudan uyumamızı ve dinlenmemizi önerir. Aslında sağ gözün seğirmesi meselesi, yalnızca vücudumuzun verdiği küçük bir tepki olarak ele alınamayacak kadar ilginç bir toplumsal boyuta da sahiptir. Çünkü bir belirtiyi nasıl yorumladığımız; yetiştiğimiz aileden, kültürel çevremizden, toplumsal cinsiyet rollerinden, ekonomik koşullarımızdan ve sağlık hizmetlerine erişim imkânlarımızdan etkilenebilir. Aynı seğirmeyi yaşayan iki kişi, birbirinden çok farklı anlamlar çıkarabilir. Bu forum yazısında sağ göz seğirmesini hem tıbbi açıdan hem de toplumsal yapıların etkisi üzerinden değerlendirelim. Amacımız, insanların inançlarıyla alay etmek veya bir kültürü diğerinden üstün görmek değil; bedenimizi anlamlandırma biçimlerimizin arkasındaki sosyal koşulları daha iyi fark etmek. 1. Sağ Gözün Seğirmesi Tıbben Ne Anlama Gelir? Göz kapağında kendiliğinden ortaya çıkan küçük, istemsiz kasılmaların yaygın nedenlerinden biri göz kapağı miyokimisi olarak adlandırılan durumdur. Çoğunlukla üst veya alt göz kapağında hissedilir ve genellikle geçicidir. Seğirmenin sağ gözde ya da sol gözde görülmesi, tek başına gelecekte yaşanacak bir olayın habercisi olduğunu göstermez. Mayo Clinic ve Cleveland Clinic gibi güvenilir sağlık kuruluşlarının bilgilendirmelerine göre göz kapağı seğirmesi; stres, yorgunluk, uyku eksikliği, fazla kafein tüketimi ve göz yüzeyindeki tahriş gibi etkenlerle ilişkili olabilir. Uzun süre ekrana bakmak, göz kuruluğu yaşamak veya yoğun bir çalışma döneminden geçmek de bazı kişilerde şikâyeti artırabilir. Burada önemli bir ayrım var: Her göz seğirmesi ciddi bir hastalık belirtisi değildir. Bununla birlikte, seğirme uzun süre devam ediyorsa, göz kapağının tamamen kapanmasına neden oluyorsa, yüzün başka bölgelerine yayılıyorsa veya gözde kızarıklık, şişlik, akıntı ya da göz kapağında düşme gibi belirtiler eşlik ediyorsa bir sağlık uzmanına başvurmak gerekir. Yüzün başka bölgelerinde güçsüzlük veya ani gelişen nörolojik belirtiler varsa acil değerlendirme önemlidir. Peki, tıbbi açıdan çoğunlukla kas hareketleriyle açıklanan bu durum neden bazı toplumlarda uğur, uğursuzluk, haber veya kısmet işareti olarak yorumlanıyor? Bu sorunun cevabı, insanın belirsizlik karşısında anlam arama ihtiyacıyla yakından ilişkili. 2. Batıl İnançlar, Kültür ve Belirsizlik Karşısında Anlam Arayışı İnsanlar tarih boyunca açıklamakta zorlandıkları olaylara anlam vermeye çalıştı. Hava olayları, rüyalar, hayvanların davranışları ve vücuttaki istemsiz hareketler de bu anlamlandırma sürecinin bir parçası oldu. Göz seğirmesinin kimi yerlerde iyi habere, kimi yerlerde kötü habere yorulması bu kültürel çeşitliliğin örneklerinden biridir. Türkiye'de sağ gözün seğirmesini iyiye, sol gözün seğirmesini kötüye yoran kişiler olduğu gibi bunun tam tersini söyleyenler veya iki göz arasında hiçbir anlam farkı görmeyenler de vardır. Bu yorumlar aile içinde aktarılan sözlerle, yöresel geleneklerle ve gündelik sohbetlerle yaşayabilir. Ancak bütün Türkiye'nin aynı inancı paylaştığını söylemek doğru olmaz. Kültürel antropoloji açısından bakıldığında burada önemli olan, inancın bilimsel olarak doğrulanıp doğrulanmamasının yanında, insanların o inanca hangi anlamı yüklediğidir. Örneğin iş görüşmesi bekleyen biri gözünün seğirmesini güzel bir haberin işareti sayabilir. Zor bir dönemden geçen başka biri ise aynı durumu kötü bir şey olacağının habercisi olarak yorumlayabilir. Her iki durumda da kişinin içinde bulunduğu ruh hâli, olayın anlamlandırılmasını etkileyebilir. Bu, göz seğirmesinin geleceği haber verdiği anlamına gelmez. Daha çok insanların belirsizliği yönetmek ve yaşadıklarını anlamlı bir hikâyeye yerleştirmek için kültürel açıklamalara başvurabildiğini gösterir. Üstelik bu tür inançlar her zaman zararlı değildir. Bir aile büyüğünün söylediği geleneksel bir söz, insanlar arasında yakınlık kurabilir, ortak bir geçmiş duygusu yaratabilir veya zor bir anda teselli sağlayabilir. Sorun, bu yorumların tıbbi değerlendirmeyi geciktirmesi, kişide gereksiz korku yaratması ya da başka insanları küçümsemek için kullanılmasıyla başlar. 3. Toplumsal Cinsiyet: Kadınların ve Erkeklerin Deneyimleri Neden Farklılaşabilir? Sağ göz seğirmesi gibi küçük bir bedensel belirtiyi bile toplumsal cinsiyet ilişkilerinden bağımsız düşünmek her zaman mümkün değildir. Çünkü kadınlar ve erkekler, yaşadıkları bedensel değişikliklere verdikleri tepkiler bakımından yalnızca kişisel özellikleriyle değil, kendilerinden beklenen toplumsal rollerle de karşılaşırlar. Örneğin bazı kadınlar aynı anda ücretli bir işte çalışırken ev işleri, çocuk bakımı ve yaşlı aile üyelerinin sorumluluklarını da üstlenebilir. Bu yüklerin herkeste aynı olmadığını özellikle belirtmek gerekir; ancak bakım emeğinin kadınlar üzerinde orantısız biçimde yoğunlaşması, uluslararası araştırmalarda uzun süredir incelenen bir eşitsizliktir. Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Çalışma Örgütü, ücretsiz bakım ve ev işlerinin toplumsal cinsiyete göre eşitsiz dağılımını farklı raporlarında ele almaktadır. Gün boyunca çalışıp eve döndükten sonra ikinci bir mesaiye başlayan bir kadın, akşam saatlerinde göz seğirmesi yaşadığında bunu yalnızca biyolojik bir belirti olarak değerlendirmeyebilir. Uykusuzluğu, zihinsel yorgunluğu ve sürekli yetişme baskısını da hissediyor olabilir. Üstelik çevresinden gelen “Biraz dinlen, geçer” önerisi, evdeki sorumluluklar paylaşılmıyorsa uygulanabilir bir çözüm olmayabilir. Böyle bir durumda göz seğirmesini yalnızca kişinin stres yönetimiyle açıklamak eksik kalır. Asıl soru, stresin neden sürekli aynı kişinin üzerinde biriktiğidir. Bazı erkekler de uzun çalışma saatleri, ekonomik geçim sorumluluğu, iş güvencesizliği veya duygularını ifade etmelerine yönelik toplumsal baskılar nedeniyle benzer zorluklar yaşayabilir. Erkeklerden sürekli güçlü olmalarının, sorunlarını tek başlarına çözmelerinin ve yorulduklarını belli etmemelerinin beklenmesi, yardım istemeyi zorlaştırabilir. Bir erkek göz seğirmesini önemsemeyip çalışmaya devam edebilir; bunun nedeni her zaman umursamazlık değil, dinlenmeye veya sağlık hizmetine zaman ayırmanın güçlüğü olabilir. Ancak kadınların daha duygusal, erkeklerin daha mantıklı ya da çözüm odaklı olduğu gibi kalıplar bilimsel gerçekler olarak sunulmamalıdır. Kadınlar son derece analitik ve çözüm odaklı olabilir; erkekler de yaşadıkları sıkıntıları duygusal olarak değerlendirebilir ve destek arayabilir. Bireylerin deneyimlerini cinsiyetlerinden hareketle otomatik biçimde tahmin edemeyiz. Toplumsal cinsiyet analizi bize daha anlamlı bir soru sordurur: Bir kişinin bedensel sağlığını koruyabilmesi için gereken dinlenme, bakım, zaman ve destek kaynaklarına erişimi ne kadar kolaydır? Bu kaynaklara erişim, kişinin cinsiyetine ve ev içindeki konumuna göre değişiyorsa sağlık deneyimleri de bundan etkilenebilir. 4. Sınıfsal Eşitsizlikler: Herkes Aynı Koşullarda Dinlenemiyor Göz seğirmesi söz konusu olduğunda sık karşılaşılan önerilerden bazıları daha fazla uyumak, stresi azaltmak, ekran molaları vermek ve kafein tüketimini sınırlamaktır. Bunlar birçok insan için yararlı olabilecek önerilerdir.