Emir
Yeni Üye
Fakat bunu biyolojik veya evrensel bir gerçek gibi sunmak doğru olmaz.
Erkeklerin “başarı”, “para”, “statü” ve “kariyer” gibi ölçülebilir alanlara yönelmesi büyük ölçüde toplumsal beklentilerle de ilişkili olabilir. Aynı şekilde kadınların aile, arkadaşlık, bakım ve sosyal ilişkiler üzerinden değerlendirilmesi de tarihsel toplumsal rollerin sonucu olabilir.
Üstelik bu farklar her birey için geçerli değildir.
Bugün kariyerine ve bireysel başarısına büyük önem veren kadınlar olduğu gibi, aile ve sosyal ilişkileri hayatının merkezine koyan erkekler de vardır. Modern toplumlarda eğitim, kentleşme, ekonomik bağımsızlık, sosyal medya ve çalışma hayatındaki dönüşümler bu sınırları giderek daha fazla esnetiyor.
Bence burada daha doğru yaklaşım “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” demek değil; hangi toplumun, hangi davranışı erkeklik veya kadınlıkla ilişkilendirdiğini sormaktır.
Örneğin bir toplumda erkeğin ekonomik başarı göstermesi güçlü bir erkeklik göstergesi olarak görülebilirken, başka bir toplumda aileye zaman ayırmak daha fazla değer görebilir.
Bu açıdan “başarı” ve “ilişki” de bir bakıma sayılamayan kavramlara benziyor. Bir insanın başarısını yalnızca maaşla ölçebilir miyiz? Bir ilişkinin değerini kaç birimle hesaplayabiliriz?
Sayılamayan Şeyler Sadece Gramerde Değil, Hayatın İçinde de Var
Buradan daha felsefi bir noktaya geçebiliriz.
Sevgi sayılamaz. Güven sayılamaz. Mutluluk sayılamaz. Saygı, deneyim, kültür, zaman, özgürlük ve aidiyet de çoğu durumda doğrudan sayılabilir nesneler değildir.
Elbette bunlara ölçü vermeye çalışan araştırmalar vardır. Mutluluk anketleri yapılabilir, yaşam memnuniyeti puanlanabilir, sosyal sermaye çeşitli göstergelerle incelenebilir. Ancak bir insanın “iki birim mutluluğu” olduğunu söylemek günlük hayatın gerçekliğini karşılamaz.
İşte dilbilgisindeki “uncountable” kavramı bana bu açıdan oldukça anlamlı geliyor.
Bazı şeyler tek tek nesnelerden oluşmadığı için değil, onları tek tek saymak anlamı eksilttiği için sayılamaz gibi düşünülebilir.
Bir aileyi oluşturan insanları tek tek sayabilirsiniz ama “aile bağının” kendisini sayamazsınız.
Bir toplumdaki insan sayısını hesaplayabilirsiniz ama “toplumsal güveni” aynı şekilde sayamazsınız.
Bir ülkenin kültürel eserlerinin sayısını çıkarabilirsiniz ama kültürün tamamını birkaç rakama indirgeyemezsiniz.
Küreselleşme Bu Ayrımları Değiştiriyor mu?
Küreselleşme, dillerin ve kültürlerin birbirleriyle temasını olağanüstü artırdı. İngilizcenin uluslararası iletişimdeki ağırlığı nedeniyle İngilizcenin sayılamayan isimleri başka dilleri konuşan insanların günlük kullanımını da etkiliyor.
İnternet, uluslararası eğitim, göç, turizm ve çok uluslu çalışma ortamları sayesinde insanlar farklı kategorilerle sürekli karşılaşıyor.
Bir Türk öğrenci “information” kelimesinin İngilizcede sayılamadığını öğreniyor. Bir Japon çalışan İngilizce iş ortamında “advice” kelimesinin farklı kullanımını öğreniyor. Bir İngilizce konuşuru Türkiye'de “bilgiler” veya “tavsiyeler” gibi kullanımlarla karşılaşabiliyor.
Bu karşılaşmalar yalnızca dil öğrenmek değil, başka insanların dünyayı nasıl kategorize ettiğini öğrenmek anlamına da geliyor.
Ancak küreselleşme bütün dilleri aynılaştırmıyor. Tam tersine, insanlar kendi kültürel kategorilerini başka dillerle karşılaştırarak farklarını daha görünür hâle getirebiliyor.
Kültürü Tek Bir Etiketle Açıklamak Neden Tehlikeli?
Kültürlerarası karşılaştırmalarda en sık yapılan hata, milyonlarca insanı birkaç sıfatla açıklamak.
“Amerikalılar bireycidir.”
“Japonlar kolektivisttir.”
“Türkler ailelerine bağlıdır.”
“Kadınlar ilişki odaklıdır.”
“Erkekler başarı odaklıdır.”
Bu cümlelerin her birinde bir miktar gözlemsel gerçeklik bulunabilir; fakat bunları değişmez kurallar olarak ele aldığımız anda sorun başlar.
Kültür araştırmalarında bireycilik ve kolektivizm kavramlarının ölçümüne yönelik eleştiriler uzun zamandır mevcut. Bazı araştırmacılar ülkeleri doğrudan “kültür” olarak kabul etmenin ve kültürü tek bir sayısal eksene indirgemeye çalışmanın sorunlu olduğunu belirtiyor. PubMed+1
2025 tarihli bir değerlendirme de Hofstede yaklaşımının güncellenmesi gerektiğini, eski verilerin temsil gücü ve ölçüm geçerliliği konusunda önemli tartışmalar bulunduğunu belirtiyor. ScienceDirect
Bu yüzden kaynak kullanırken sadece popüler kültür yazılarına değil, dilbilgisi kaynaklarına, akademik çalışmalara ve mümkün olduğunca güncel araştırmalara bakmak daha sağlıklı.
Peki Günlük Hayatta Hangi Şeyleri Sayamıyoruz?
Konuyu somutlaştırmak için birkaç gruba ayırabiliriz:
Maddeler: water, milk, rice, flour, sugar, salt, sand, gold.
Soyut kavramlar: knowledge, information, advice, progress, luck, happiness, freedom.
Topluluk veya bütünlük bildiren isimler: furniture, equipment, luggage, machinery.
Faaliyet ve süreçler: work, research, traffic, travel.
Doğa olayları ve hava: weather, rain, snow, lightning.
Cambridge Grammar bu grupların çoğunu sayılamayan isimler arasında değerlendiriyor. Cambridge Sözlükleri
Fakat listenin kültüre göre değişebileceğini unutmamak gerekiyor. Bazı kelimeler hem countable hem uncountable kullanılabilir. Örneğin “chicken” hayvan anlamında sayılabilirken yiyecek anlamında sayılamayan bir kullanım kazanabilir. Benzer şekilde “coffee” genel madde olarak sayılamazken sipariş bağlamında “two coffees” denebilir.
Bu da bize dilin mekanik bir matematik sistemi olmadığını gösteriyor.
Asıl İlginç Soru: Neyin Sayılmaya Değer Olduğuna Kim Karar Veriyor?
Bence konunun en güzel tarafı tam olarak burası.
Bir şeyi sayılabilir yapmak, onu ayrı birimler hâlinde görmektir. Sayılamaz yapmak ise onu bir bütün, madde, süreç veya soyut kavram olarak algılamaktır.
Günlük yaşamda da benzer bir durum var.
Para miktarını sayıyoruz ama paranın insan hayatındaki değerini yalnızca miktarla açıklayamıyoruz.
Arkadaşlarımızın sayısını söyleyebiliyoruz ama gerçek dostluğun niteliğini bir rakama indiremiyoruz.
Bir ülkenin nüfusunu biliyoruz ama toplumsal dayanışmasını tek başına nüfus rakamından çıkaramıyoruz.
Bir insanın diploma sayısını hesaplayabiliyoruz ama deneyimin tamamını ölçemiyoruz.
Belki de dilin “sayılamayan” dediği şeyler bize şu basit gerçeği hatırlatıyor:
Hayatta ölçebildiğimiz her şey, önemli olan her şeyi ölçebildiğimiz anlamına gelmiyor.
Bu konuyu kültürlerarası açıdan düşündüğümüzde daha da ilginç hâle geliyor. Çünkü hangi şeylerin ayrı birimler olarak görüldüğü, hangi şeylerin bütün kabul edildiği ve hangi kavramların özel ölçüm biçimleriyle ifade edildiği toplumdan topluma değişebiliyor.
Sonuçta “sayılamayan şeyler nelerdir?” sorusu ilk bakışta yalnızca İngilizce grameriyle ilgili gibi görünse de aslında dil, kültür ve insan düşüncesi arasındaki ilişkiye açılan küçük bir pencere.
Ve belki kendimize şu soruyu sormak gerekiyor:
Biz kendi hayatımızda hangi şeyleri sürekli ölçmeye çalışıyoruz ve hangi şeylerin ölçülemeyeceğini kabul etmekte zorlanıyoruz?
Belki başarıyı, mutluluğu, sevgiyi, zamanı veya toplumsal değeri sürekli rakamlara çevirmeye çalışırken, bazı şeylerin neden “sayılamayan” kaldığını anlamak için önce onları birer sayı değil, birer bütün olarak görmeyi öğrenmemiz gerekiyor.
Kaynaklar: Cambridge Dictionary'nin English Grammar Today içindeki countable/uncountable noun açıklamaları ve “piece words” kaynakları; kültürlerarası karşılaştırmalar açısından Voronov ve Singer'ın bireycilik-kolektivizm eleştirisi; Fiske'nin kültürlerarası ölçüm eleştirisi; Beugelsdijk ve Welzel'in Hofstede modelini yeniden değerlendiren çalışması; ayrıca Akaliyski, Vignoles, Welzel ve Minkov'un 2026 tarihli, 102 ülke ve bölgeyi kapsayan yeni bireycilik-kolektivizm çalışması. PubMed+5Cambridge Sözlükleri+5Cambridge Sözlükleri+5
Erkeklerin “başarı”, “para”, “statü” ve “kariyer” gibi ölçülebilir alanlara yönelmesi büyük ölçüde toplumsal beklentilerle de ilişkili olabilir. Aynı şekilde kadınların aile, arkadaşlık, bakım ve sosyal ilişkiler üzerinden değerlendirilmesi de tarihsel toplumsal rollerin sonucu olabilir.
Üstelik bu farklar her birey için geçerli değildir.
Bugün kariyerine ve bireysel başarısına büyük önem veren kadınlar olduğu gibi, aile ve sosyal ilişkileri hayatının merkezine koyan erkekler de vardır. Modern toplumlarda eğitim, kentleşme, ekonomik bağımsızlık, sosyal medya ve çalışma hayatındaki dönüşümler bu sınırları giderek daha fazla esnetiyor.
Bence burada daha doğru yaklaşım “erkekler böyledir, kadınlar şöyledir” demek değil; hangi toplumun, hangi davranışı erkeklik veya kadınlıkla ilişkilendirdiğini sormaktır.
Örneğin bir toplumda erkeğin ekonomik başarı göstermesi güçlü bir erkeklik göstergesi olarak görülebilirken, başka bir toplumda aileye zaman ayırmak daha fazla değer görebilir.
Bu açıdan “başarı” ve “ilişki” de bir bakıma sayılamayan kavramlara benziyor. Bir insanın başarısını yalnızca maaşla ölçebilir miyiz? Bir ilişkinin değerini kaç birimle hesaplayabiliriz?
Sayılamayan Şeyler Sadece Gramerde Değil, Hayatın İçinde de Var
Buradan daha felsefi bir noktaya geçebiliriz.
Sevgi sayılamaz. Güven sayılamaz. Mutluluk sayılamaz. Saygı, deneyim, kültür, zaman, özgürlük ve aidiyet de çoğu durumda doğrudan sayılabilir nesneler değildir.
Elbette bunlara ölçü vermeye çalışan araştırmalar vardır. Mutluluk anketleri yapılabilir, yaşam memnuniyeti puanlanabilir, sosyal sermaye çeşitli göstergelerle incelenebilir. Ancak bir insanın “iki birim mutluluğu” olduğunu söylemek günlük hayatın gerçekliğini karşılamaz.
İşte dilbilgisindeki “uncountable” kavramı bana bu açıdan oldukça anlamlı geliyor.
Bazı şeyler tek tek nesnelerden oluşmadığı için değil, onları tek tek saymak anlamı eksilttiği için sayılamaz gibi düşünülebilir.
Bir aileyi oluşturan insanları tek tek sayabilirsiniz ama “aile bağının” kendisini sayamazsınız.
Bir toplumdaki insan sayısını hesaplayabilirsiniz ama “toplumsal güveni” aynı şekilde sayamazsınız.
Bir ülkenin kültürel eserlerinin sayısını çıkarabilirsiniz ama kültürün tamamını birkaç rakama indirgeyemezsiniz.
Küreselleşme Bu Ayrımları Değiştiriyor mu?
Küreselleşme, dillerin ve kültürlerin birbirleriyle temasını olağanüstü artırdı. İngilizcenin uluslararası iletişimdeki ağırlığı nedeniyle İngilizcenin sayılamayan isimleri başka dilleri konuşan insanların günlük kullanımını da etkiliyor.
İnternet, uluslararası eğitim, göç, turizm ve çok uluslu çalışma ortamları sayesinde insanlar farklı kategorilerle sürekli karşılaşıyor.
Bir Türk öğrenci “information” kelimesinin İngilizcede sayılamadığını öğreniyor. Bir Japon çalışan İngilizce iş ortamında “advice” kelimesinin farklı kullanımını öğreniyor. Bir İngilizce konuşuru Türkiye'de “bilgiler” veya “tavsiyeler” gibi kullanımlarla karşılaşabiliyor.
Bu karşılaşmalar yalnızca dil öğrenmek değil, başka insanların dünyayı nasıl kategorize ettiğini öğrenmek anlamına da geliyor.
Ancak küreselleşme bütün dilleri aynılaştırmıyor. Tam tersine, insanlar kendi kültürel kategorilerini başka dillerle karşılaştırarak farklarını daha görünür hâle getirebiliyor.
Kültürü Tek Bir Etiketle Açıklamak Neden Tehlikeli?
Kültürlerarası karşılaştırmalarda en sık yapılan hata, milyonlarca insanı birkaç sıfatla açıklamak.
“Amerikalılar bireycidir.”
“Japonlar kolektivisttir.”
“Türkler ailelerine bağlıdır.”
“Kadınlar ilişki odaklıdır.”
“Erkekler başarı odaklıdır.”
Bu cümlelerin her birinde bir miktar gözlemsel gerçeklik bulunabilir; fakat bunları değişmez kurallar olarak ele aldığımız anda sorun başlar.
Kültür araştırmalarında bireycilik ve kolektivizm kavramlarının ölçümüne yönelik eleştiriler uzun zamandır mevcut. Bazı araştırmacılar ülkeleri doğrudan “kültür” olarak kabul etmenin ve kültürü tek bir sayısal eksene indirgemeye çalışmanın sorunlu olduğunu belirtiyor. PubMed+1
2025 tarihli bir değerlendirme de Hofstede yaklaşımının güncellenmesi gerektiğini, eski verilerin temsil gücü ve ölçüm geçerliliği konusunda önemli tartışmalar bulunduğunu belirtiyor. ScienceDirect
Bu yüzden kaynak kullanırken sadece popüler kültür yazılarına değil, dilbilgisi kaynaklarına, akademik çalışmalara ve mümkün olduğunca güncel araştırmalara bakmak daha sağlıklı.
Peki Günlük Hayatta Hangi Şeyleri Sayamıyoruz?
Konuyu somutlaştırmak için birkaç gruba ayırabiliriz:
Maddeler: water, milk, rice, flour, sugar, salt, sand, gold.
Soyut kavramlar: knowledge, information, advice, progress, luck, happiness, freedom.
Topluluk veya bütünlük bildiren isimler: furniture, equipment, luggage, machinery.
Faaliyet ve süreçler: work, research, traffic, travel.
Doğa olayları ve hava: weather, rain, snow, lightning.
Cambridge Grammar bu grupların çoğunu sayılamayan isimler arasında değerlendiriyor. Cambridge Sözlükleri
Fakat listenin kültüre göre değişebileceğini unutmamak gerekiyor. Bazı kelimeler hem countable hem uncountable kullanılabilir. Örneğin “chicken” hayvan anlamında sayılabilirken yiyecek anlamında sayılamayan bir kullanım kazanabilir. Benzer şekilde “coffee” genel madde olarak sayılamazken sipariş bağlamında “two coffees” denebilir.
Bu da bize dilin mekanik bir matematik sistemi olmadığını gösteriyor.
Asıl İlginç Soru: Neyin Sayılmaya Değer Olduğuna Kim Karar Veriyor?
Bence konunun en güzel tarafı tam olarak burası.
Bir şeyi sayılabilir yapmak, onu ayrı birimler hâlinde görmektir. Sayılamaz yapmak ise onu bir bütün, madde, süreç veya soyut kavram olarak algılamaktır.
Günlük yaşamda da benzer bir durum var.
Para miktarını sayıyoruz ama paranın insan hayatındaki değerini yalnızca miktarla açıklayamıyoruz.
Arkadaşlarımızın sayısını söyleyebiliyoruz ama gerçek dostluğun niteliğini bir rakama indiremiyoruz.
Bir ülkenin nüfusunu biliyoruz ama toplumsal dayanışmasını tek başına nüfus rakamından çıkaramıyoruz.
Bir insanın diploma sayısını hesaplayabiliyoruz ama deneyimin tamamını ölçemiyoruz.
Belki de dilin “sayılamayan” dediği şeyler bize şu basit gerçeği hatırlatıyor:
Hayatta ölçebildiğimiz her şey, önemli olan her şeyi ölçebildiğimiz anlamına gelmiyor.
Bu konuyu kültürlerarası açıdan düşündüğümüzde daha da ilginç hâle geliyor. Çünkü hangi şeylerin ayrı birimler olarak görüldüğü, hangi şeylerin bütün kabul edildiği ve hangi kavramların özel ölçüm biçimleriyle ifade edildiği toplumdan topluma değişebiliyor.
Sonuçta “sayılamayan şeyler nelerdir?” sorusu ilk bakışta yalnızca İngilizce grameriyle ilgili gibi görünse de aslında dil, kültür ve insan düşüncesi arasındaki ilişkiye açılan küçük bir pencere.
Ve belki kendimize şu soruyu sormak gerekiyor:
Biz kendi hayatımızda hangi şeyleri sürekli ölçmeye çalışıyoruz ve hangi şeylerin ölçülemeyeceğini kabul etmekte zorlanıyoruz?
Belki başarıyı, mutluluğu, sevgiyi, zamanı veya toplumsal değeri sürekli rakamlara çevirmeye çalışırken, bazı şeylerin neden “sayılamayan” kaldığını anlamak için önce onları birer sayı değil, birer bütün olarak görmeyi öğrenmemiz gerekiyor.
Kaynaklar: Cambridge Dictionary'nin English Grammar Today içindeki countable/uncountable noun açıklamaları ve “piece words” kaynakları; kültürlerarası karşılaştırmalar açısından Voronov ve Singer'ın bireycilik-kolektivizm eleştirisi; Fiske'nin kültürlerarası ölçüm eleştirisi; Beugelsdijk ve Welzel'in Hofstede modelini yeniden değerlendiren çalışması; ayrıca Akaliyski, Vignoles, Welzel ve Minkov'un 2026 tarihli, 102 ülke ve bölgeyi kapsayan yeni bireycilik-kolektivizm çalışması. PubMed+5Cambridge Sözlükleri+5Cambridge Sözlükleri+5